برنامه های کاربردی برای افراد نابینا

گوشی های هوشمند و رایانه ها با کمک ابزارهای دسترس پذیری می توانند بسیاری از کارهای روزمره افراد نابینا و کم بینا را آسان تر کنند. خواندن پیام ها، برقراری تماس، استفاده از شبکه های اجتماعی، تشخیص نوشته های روی بسته بندی محصولات و کار با اسناد دیجیتال از جمله فعالیت هایی هستند که با نرم افزارهای مناسب امکان پذیر می شوند.

بسیاری از این امکانات به صورت رایگان در سیستم عامل اندروید، آیفون و ویندوز وجود دارند. در ادامه، ابزارهای مهم هر پلتفرم و کاربردهای آن ها را معرفی می کنیم. جهت دریافت خدمات تخصصی با کارشناسان تعمیر موبایل در تهران کنار شما هستند.

بهترین ابزارهای اندروید برای افراد نابینا

۱. TalkBack؛ صفحه خوان اندروید

TalkBack یکی از مهم ترین امکانات دسترس پذیری اندروید است که محتوای صفحه را با صدای بلند می خواند. کاربر می تواند با استفاده از حرکات لمسی، بین گزینه ها حرکت کند، دکمه ها را انتخاب کند و پیام ها یا متن های مختلف را بشنود.

این ابزار برای افرادی که نمی توانند صفحه گوشی را ببینند، کاربرد زیادی دارد. با فعال کردن TalkBack، روش تعامل با صفحه تغییر می کند و انتخاب گزینه ها معمولا به حرکات و ضربه های متفاوتی نیاز دارد. به همین دلیل، بهتر است کاربر ابتدا آموزش حرکات پایه آن را یاد بگیرد.

۲. Lookout؛ تشخیص متن و اشیای محیط

برنامه Lookout از قابلیت های پردازش تصویر و هوش مصنوعی برای کمک به درک محیط اطراف استفاده می کند. بسته به دستگاه، زبان و قابلیت های در دسترس، این برنامه می تواند در خواندن متن، تشخیص اشیا یا توصیف برخی صحنه ها کمک کند.

برای مثال، کاربر می تواند دوربین گوشی را به سمت یک نوشته بگیرد تا محتوای قابل تشخیص آن خوانده شود. دقت تشخیص به نور محیط، کیفیت تصویر و نوع نوشته بستگی دارد؛ بنابراین، نباید در موقعیت های حساس فقط به خروجی برنامه اعتماد کرد.

۳. ابزارهای تبدیل متن به گفتار

اندروید از موتورهای تبدیل متن به گفتار پشتیبانی می کند. این قابلیت به صفحه خوان ها اجازه می دهد متن های دیجیتال را با صدا بخوانند. انتخاب زبان و صدای مناسب و نصب موتور گفتاری سازگار می تواند تجربه کاربری را بهتر کند.

بهترین برنامه های آیفون برای افراد نابینا

۱. VoiceOver؛ صفحه خوان داخلی اپل

VoiceOver صفحه خوان اصلی دستگاه های اپل است و در آیفون، آیپد و مک امکاناتی برای دسترس پذیری فراهم می کند. این ابزار محتوای صفحه، نام دکمه ها، پیام ها و عناصر قابل انتخاب را با صدا معرفی می کند.

کاربر با یادگیری حرکات لمسی VoiceOver می تواند در منوها حرکت کند، متن بنویسد، تماس بگیرد و از بسیاری از برنامه ها استفاده کند. برای فعال کردن آن در آیفون، وارد بخش Settings و سپس Accessibility شوید و گزینه VoiceOver را انتخاب کنید. همچنین می توان با تنظیم میانبر دسترس پذیری، دسترسی به این قابلیت را آسان تر کرد.

۲. Magnifier؛ ذره بین دیجیتال

Magnifier یا ذره بین اپل بیشتر برای افراد کم بینا کاربرد دارد. این ابزار از دوربین برای بزرگ نمایی نوشته ها و جزئیات استفاده می کند و بسته به نسخه سیستم عامل و امکانات دستگاه، قابلیت های تکمیلی نیز دارد.

این برنامه می تواند برای خواندن برچسب محصولات، نوشته های روی بسته بندی یا مشاهده جزئیات کوچک مفید باشد. با این حال، Magnifier جایگزین کامل صفحه خوان برای فردی که هیچ بینایی ندارد نیست.

۳. قابلیت های تشخیص تصویر و متن

برخی قابلیت های دسترس پذیری اپل می توانند در شناسایی متن و توصیف محتوای بصری کمک کنند. امکانات دقیق آن ها به مدل دستگاه، نسخه iOS، زبان و پشتیبانی منطقه ای بستگی دارد. برای استفاده بهتر، باید تنظیمات Accessibility و امکانات تشخیص محتوای تصویری در دستگاه بررسی شوند.

بهترین نرم افزارهای ویندوز برای افراد نابینا

۱. NVDA؛ صفحه خوان رایگان ویندوز

NVDA یک صفحه خوان رایگان برای ویندوز است که محتوای بسیاری از برنامه ها، صفحات وب، منوها و اسناد را به گفتار تبدیل می کند. این نرم افزار برای کاربرانی که می خواهند بدون مشاهده صفحه از رایانه استفاده کنند، انتخاب شناخته شده ای است.

NVDA از صفحه کلید برای پیمایش و اجرای فرمان ها استفاده می کند و با بسیاری از برنامه های پرکاربرد سازگاری دارد. البته میزان دسترس پذیری هر برنامه به نحوه طراحی آن بستگی دارد.

۲. Narrator؛ صفحه خوان داخلی ویندوز

Narrator ابزار دسترس پذیری داخلی ویندوز است و بدون نیاز به نصب یک صفحه خوان جداگانه می تواند متن ها، منوها و برخی عناصر رابط کاربری را بخواند. این قابلیت برای راه اندازی رایانه، دسترسی به تنظیمات و انجام بسیاری از کارهای روزمره مفید است.

برای فعال کردن آن، وارد Settings شوید و بخش Accessibility و سپس Narrator را باز کنید. میانبر صفحه کلید نیز در نسخه های پشتیبانی شده ویندوز برای فعال سازی سریع در دسترس است.

۳. JAWS؛ صفحه خوان حرفه ای

JAWS یکی دیگر از صفحه خوان های شناخته شده ویندوز است که امکانات گسترده ای برای کار با نرم افزارهای اداری، مرورگرها و اسناد ارائه می دهد. این نرم افزار تجاری است و بیشتر در محیط های کاری یا برای کاربرانی کاربرد دارد که به امکانات تخصصی تر نیاز دارند.

ابزارهای کاربردی برای خواندن متن و تشخیص محیط

علاوه بر صفحه خوان ها، برخی برنامه ها می توانند برای شناسایی متن چاپی، تشخیص اسکناس، توصیف تصاویر یا کمک به انجام کارهای روزمره استفاده شوند. نمونه های شناخته شده عبارت اند از:

• Seeing AI:  برای کمک به خواندن متن و توصیف برخی محتوای بصری؛ قابلیت ها و پشتیبانی زبان باید بررسی شود.
• Be My Eyes:  برای دریافت کمک از داوطلبان یا استفاده از قابلیت های هوش مصنوعی در امکانات پشتیبانی شده.
• Google Lookout:  برای کمک به تشخیص متن و برخی اشیای محیط در دستگاه های سازگار.
• VoiceOver و TalkBack: برای پیمایش محیط سیستم عامل و استفاده از برنامه ها با بازخورد صوتی.

در انتخاب این ابزارها، به زبان فارسی، نیاز به اینترنت، دسترسی های درخواستی و سازگاری با مدل گوشی توجه کنید. قابلیت تشخیص تصویر نیز همیشه دقیق نیست و نباید برای شناسایی دارو، عبور ایمن از خیابان یا تصمیم های حساس تنها به آن تکیه کرد.

چگونه قابلیت های دسترس پذیری را فعال کنیم؟

در اندروید معمولا باید به Settings و بخش Accessibility بروید. در آیفون این امکانات در Settings و بخش Accessibility قرار دارند. در ویندوز نیز مسیر Settings و سپس Accessibility محل دسترسی به صفحه خوان، بزرگ نمایی و سایر تنظیمات است.

نام گزینه ها ممکن است با توجه به نسخه سیستم عامل، زبان رابط کاربری و مدل دستگاه تفاوت داشته باشد. بهتر است هر ابزار ابتدا در یک محیط امن آزمایش شود تا کاربر با نحوه کار آن آشنا شود.

بهترین ابزارها برای افراد نابینا

ابزارهایی مانند  TalkBack، VoiceOver، NVDA  و Narrator امکان استفاده مستقل تر از گوشی و رایانه را برای بسیاری از افراد نابینا فراهم می کنند. در کنار این صفحه خوان ها، برنامه هایی برای تشخیص متن و توصیف محیط نیز می توانند مفید باشند. انتخاب بهترین ابزار به نوع دستگاه، زبان مورد نیاز، سطح بینایی و فعالیت های روزمره کاربر بستگی دارد.